Hoe ga je als leerkracht om met oninclusief gedrag in de klas? Hoe blijf je zelf bewust van jouw eigen vooroordelen en hoe cultiveer je een open houding tussen en met leerlingen? Hoe ga je het gesprek aan wanneer de gemoederen hoog oplopen? Ervoor zorgen dat niemand zich buitengesloten of zelfs gediscrimineerd voelt in de klas op basis van gender, etniciteit, seksuele geraardheid, religie, leeftijd, handicap of een ander persoonlijk kenmerk, is geen simpele opgave. Toch is het de basis van een veilige leer- en leefomgeving en een cruciaal basiskader voor een diverse maatschapppij. We zetten een aantal tips voor inclusief gedrag voor en in de klas voor jou op een rij.
TIP 1 : Begrijpen wat inclusie exact betekent
Om een inclusieve leeromgeving te creëren, is het essentieel om te beginnen met het begrijpen van je ‘positionaliteit’. Hiervoor moet je nagaan waar jij je bevindt op het privilegewiel.
Het is normaal dat we ons niet altijd bewust zijn van of kunnen inbeelden welke realiteit minderheden ervaren, vooral wanneer dit ons niet rechtstreeks aangaat. Maar om als leerkracht echt in staat zijn om op een eerlijke en inclusieve manier tegemoet te komen aan de behoeften van elke leerling, is het van vitaal belang om je te kunnen positioneren in jouw eigen realiteit.
Positionaliteit' verwijst naar je bewust zijn van jouw plaats in de sociale, politieke en culturele dynamiek, in het bijzonder met betrekking tot geslacht, etnische afkomst, seksuele geaardheid, sociale klasse, handicap enzovoort. Elk individu, ook een leerkracht, neemt een unieke plaats in. Dit brengt bepaalde privileges en soms discriminatie met zich mee.
Ons bewust zijn van deze privileges helpt ons niet alleen om de structurele ongelijkheden waarmee onze leerlingen geconfronteerd kunnen worden beter te begrijpen, maar ook om onze eigen vooroordelen en vooroordelen in vraag te stellen. Als leerkrachten kunnen we zo voorkomen dat we onze eigen ervaringen projecteren of onjuiste veronderstellingen maken over waarmee onze leerlingen soms geconfronteerd worden.
Het betekent ook erkennen dat, afhankelijk van onze positie, bepaalde situaties of gedragingen in de klas sterkere emotionele reacties bij ons kunnen oproepen. Dit kan te maken hebben met onze eigen persoonlijke ervaringen of onze waarden.
Enkel wanneer we diep nadenken over onze eigen privileges en vooroordelen kunnen we een inclusieve leeromgeving creëren. Door je eigen positie te kennen, begrijp je beter welke impact jouw acties of woorden op leerlingen kunnen hebben. Hierdoor heb je meer aandacht voor verschillen, maar kan je tevens je onderwijspraktijk bijsturen, rekening houdend met deze meervoudige en complexe realiteiten in jouw dagelijks klashouden.
Daarnaast is het cruciaal om je bewust te zijn van wat jou persoonlijk raakt als leerkracht, met name wanneer het gaat om discriminerend gedrag. Zo kan je beter anticiperen op jouw reactie wanneer we met dergelijk gedrag geconfronteerd wordt en zo meer impact kan hebben op juw leerlingen.
Kortom, om onze leerlingen bij te brengen om verschillen te accepteren en te respecteren, moeten we eerst begrijpen wat ons maakt tot wie we zijn, vooral in vergelijking met anderen.
TIP 2 : Maak gebruik van het juridisch kader rondom discriminatie
Wist je dat de eerste antiracismewet in 1981 werd ingevoerd in België ? Dit was de zogenaamde Moureaux-wet.
Vandaag de dag staan de wettelijke regels over discriminatie in België in de 3 federale basiswetten die discriminatie op grond van bepaalde beschermde kenmerken bestrijden in de federale bevoegdheidsdomeinen. De Antiracismewet, Antidiscriminatiewet en Genderwet bevatten – deels gelijklopende en deels afwijkende – bepalingen over discriminatie en (strafbare) haatspraak. In het Strafwetboek werden daarnaast bepalingen opgenomen over haatmisdrijven. (Unia)
Discriminatie is dus strafbaar en overtredingen hebben directe gevolgen. Wanneer je als leerkracht in de klas of op school geconfronteerd wordt met discriminerende uitspraken, beroep je dan hierop en ga het gesprek aan vertrekkende vanuit wat de persoon in kwestie weet en kent.
Het niet jouw taak als leerkracht om je leerlingen te overtuigen van iets. Je wilt er eerder voor zorgen dat ze zich bewust worden van hun verantwoordelijkheden, en met name door gebruik te maken van het wettelijke kader. Met man en macht leerlingen proberen te overtuigen van bepaald gedachtegoed ligt moeilijk, want er kan hier vanalles meespelen: loyaliteitsconflicten, koppigheid, provocatie, enz. Je weet nooit wat er in de hoofden van je leerlingen omgaat. Wat wél helpt is een open gesprek durven aangaan en zaadjes planten. Vaak vinden woorden pas dagen, maanden of zelfs jaren later weerklank.
Heb vertrouwen in je leerlingen en probeer iets mee te geven over samenleven en de wet respecteren, zelfs al hebben ze misschien een andere mening.
TIP 3 : Houd je emoties onder controle
Wanneer je je geraakt voelt door niet-inclusieve uitspraken in de klas of op school, probeer je niet te laten overmannen door je emoties maar gebruik tools om adequaat met jouw eigen emoties en die van de ander om te gaan. Je eigen emoties kunnen benoemen, je kwetsbaar opstellen en de ander uitnodigen dit ook te doen kan deuren openen en waardevolle gesprekken doen ontstaan.
TIP 4 : Maak gebruik van ondersteunende tools
Maak gebruik van ondersteunende tools om moeilijke gesprekken te voeren:
TIP 5 : Nodig experten uit in de klas
Nodig experten uit in de klas om het thema zichtbaar en bespreekbaar te maken. We hebben er hier een paar voor je opgelijst:
Wil jij ook meer leren over inclusief gedrag voor en in de klas en een leerkracht worden die diversiteit omarmt en geen gesprek uit de weg gaat? Bekijk de mogelijkheden van het programma van Teach for Belgium en laat je twee jaar lang trainen en begeleiden om de leerkracht te worden die het verschil maakt.
NB : onze modules rond inclusie werden ontwikkeld in samenwerking met Teach for Belgium-alumna en leerkracht Alicia Marigoh Ndibo.
