Tip 1:
Begrijp goed wat differentiatie inhoudt
Onderwijsexpert Caroll Ann Tomlinson beschrijft differentiatie als een onderwijsbenadering waarbij leraren proactief aanpassingen doen in hun onderwijsaanbod om tegemoet te komen aan de individuele onderwijsbehoeften van hun leerlingen. Deze aanpassingen kunnen bedoeld zijn voor de hele klas, enkele leerlingen of verschillende groepjes. Het doel is om de leermogelijkheden van alle leerlingen in de klas te vergroten (Tomlinson, 2014).
Differentiatie is dus vierledig :
- Instructie aangepast aan de individuele noden van de leerlingen
- Feedbackcycli en doorlopend evalueren
- Flexibele groepering
- De mogelijkheid voor leerlingen om eigen keuze’s te maken op gebied van lesinhoud, product, proces en leeromgeving
Tip 2:
Differentiëren komt met leerkansen én uitdagingen
Waarom zeker differentiëren?
- Je houdt rekening met de verschillen tussen de leerlingen, iedereen komt immers met een andere rugzak naar school en iedereen leert op een andere manier
- Je waardeert de persoonlijkheid van elke leerling en verzamelt belangrijke info over de noden van de leerlingen
- Je verhoogt de motivatie
- Leerlingen nemen meer verantwoordelijkheid over hun eigen leren en verhogen hun zelfreflectie
- Je verhoogt de leerkansen door in te zetten op de ‘zone of proximal development’ : Hierdoor creëer succeservaringen en hogere leerefficiëntie. Wanneer we weten hoe en waar de leerlingen het beste leren, verhogen we niet alleen de motivatie verhogen, maar het helpt de leerkracht ook een leeromgeving te creëren die positief is voor alle leerlingen. Enkel dan bieden we écht alle leerlingen eerlijke onderwijskansen.
Wat zijn de uitdagingen?
- Meer voorbereidingstijd
- Sommige vakken lenen zich moeilijker voor differentiatie
- Verschillen tussen lln worden openbaar uitgelicht
- Differentiëren in evaluatie en toetsing is niet vanzelfsprekend. Het einddoel moet immers voor alle leerlingen hetzelfde zijn, maar de weg naar dat doel kan verschillend zijn voor elke leerling.
- Klasmanagement kan een uitdaging zijn wanneer verschillende (groepjes) leerlingen elk hun eigen ding aan het doen zijn.
Tip 3:
Differentieer in je instructie
Gedifferentieerde instructie houdt rekening met verschillen tussen leerlingen op 3 niveau’s:
- het leerprofiel: leerstijl, talenten, sterkes, kennis en vaardigheden, leiderschaps- en karaktereigenschappen…
- de leerstatus: beheersingsniveau van de leerstof
- (persoonlijke) interesses.
De leerkracht kan hieraan tegemoetkomen door aan de leerlingen een zekere mate van keuzevrijheid toe te laten op gebied van inhoud, proces en/of product., met als doel motivatie, leerwinst en leerrendement te vergroten.
Tip 4:
Differentieer in je lesopbouw/lessequentie (teaching sequence)
Hoe differentieer je binnen je lessenreeks?
- Start met het bepalen van je einddoelstelling en breek dit op in deeldoelstellingen of tussenstappen.
- Na elke stap evalueer je en geef je feedback aan je leerlingen op basis van hun prestaties op deze individuele deeldoelstelling (bvb door een verbetersleutel of het bevragen van een expert). De leerling kan pas door naar de volgende stap als deze volledig onder de knie is. Zo niet, volg je een leerpad voor extra ondersteuning. Zo ja, ga je naar de volgende stap.
- Je doorloopt dit proces in elke stap. Voor de extra snelle leerlingen kan je via een extra leerpad een bijkomende uitdaging bieden .
Welke leerlingengroepen zijn er?
Binnen de lessenreeksen zien we vaak 3 groepen:
- leerlingen zonder ondersteuningsnood: zij moeten extra uitgedaagd worden om autonoom te werken. Je doet dit door een uitbreidingsopdracht, autocorrectie en/of peer feedback te voorzien. Zo kunnen zij autonoom verder. Om deze leerlingen te motiveren deze extra inspanning te leveren, is vrije keuze de sleutel. Geef hun de mogelijkheid er iets ’ persoonlijks van te maken, iets authentieks, iets out of the box.
leerlingen met matige ondersteuningsnood: zij hebben ietwat extra ondersteuning nodig, maar kunnen vrij autonoom werken. Als leerkracht voorzie je ga je bij dit groepje af en toe kijken. Vergeet niet na te denken over hoe deze leerlingen, ook op zelfstandige basis, nog kunnen leren van hun fouten. (cultiveer de mindset ‘fouten maken mag’).
- leerlingen met hoge ondersteuningsnood: hebben veel ondersteuning nodig, hier moet je als leerkracht bij blijven en stapje voor stapje het hele leerproces samen met hen doorlopen.
Hoe evalueer je?
Het gaat hier niet alleen om een productevaluatie, maar ook een procesevaluatie: stimuleer je leerlingen om na te denken over hun leer- en denkproces doorheen alle stappen. Dit helpt de leerligen in hun metacognitieve ontwikkeling en hun handelen in een volgende activiteit bij te sturen indien nodig.
Bij het evalueren van het product geldt : wat zijn de minimale succescriteria voor deze opdracht ? Deze zijn hetzelfde voor iedereen. Ook alle opdrachten of projecten die de leerlingen extra hebben gemaakt verdienen het om in de kijker gezet te worden. Het is belangrijk om als leerkracht ook hierop feedback te geven.
Tip 5:
Differentieer in je differentiatie
Vaak worden beide differentiatiemodellen samen, en zelfs tegelijkertijd gebruikt. De verschillende leerpaden die binnen eenzelfde les worden voorzien om tegemoet te komen aan de verschillen in beheersingsniveau onder leerlingen van dezelfde klas, kunnen op hun beurt bestaan uit activiteiten waarvan de instructie differentieert op gebied van inhoud, proces en/of product.
Daarnaast is het als (doorgaans overbelaste) leerkracht belangrijk om te beseffen dat er ook tal van laagdremeplige, “zero effort” oplossingen zijn om te differentiëren. Het gaat eerst en vooral om een mindset waarbij je beseft dat als je dezelfde opdracht voorziet voor de hele klas, hoe goed de moeilijkheidsgraad ook aangepast is aan de meerderheid van de leerlingen, er steeds enkelen zullen zijn voor wie het echt te moeilijk is en anderen die er heel snel mee klaar zullen zijn. Anticipeer hierop in plaats van verrast te worden als het gebeurt.
Het komt er dus op neer om je als leerkracht bij het voorbereiden van je lessen de volgende twee vragen te stellen:
- Welke extra ondersteuning kan ik bieden aan de leerlingen voor wie de taak te moeilijk is?
- Welke extra uitdaging kan ik voorzien voor de leerlingen die eerder klaar zijn dan de anderen?
Wil ook jij het verschil maken?
Wil jij ook meedoen aan ons programma en deel uitmaken van een innoverende en inspirerende community?
Bekijk de mogelijkheden van het programma van Teach for Belgium en laat je twee jaar lang trainen en begeleiden om de leerkracht te worden die het verschil maakt.
